Skocz do treści

Główne miejscowości, obiekty i zabytki w parku i terenach przyległych

Zespół Nadpilicznych PK   \   Przedborski PK   \   Dziedzictwo Kulturowe

Zygmunt Wnuk, Piotr Wypych, Dariusz Sommerfeld

Maluszyn – to malowniczo położona miejscowość na stromym brzegu Pilicy – wchodząca w skład gminy Żytno, która do niedawna pozostawała w granicach administracyjnych woj. częstochowskiego. Znajduje się tu późnobarokowy kościół z lat 1777 – 87 z ciekawym otoczeniem, oraz zespół podworski z XIX w. z przebudowanym dworem i basztą o charakterze romantycznym. W Maluszynie kończy się żółty szlak turystyczny przebiegający przez południową część gminy Żytno – mający swój początek w miejscowości Ewina.

Sudzinek – atrakcyjnie położona wieś w sąsiedztwie Pilicy z licznymi plażami i piaszczystymi łachami utworzonymi przez meandrującą rzekę.

Krzętów – znajduje się tu park z końca XIX w., położony jest malowniczo na lewym brzegu Pilicy, założony w miejscu starego zadrzewienia, rośnie tu grupa starych dębów szypułkowych (najgrubszy ma w obwodzie prawie 8 m), lip (do 4,5 m obwodu) i drzew owocowych. Atrakcyjne położenie oraz cenne walory krajobrazowe pozwoliły na prężny rozwój agroturystyki w tej miejscowości. Krzętów wraz z okolicznymi wsiami słynie z wyrobów wyplatanych w wiklinie – koszy, galanterii, zabawek.

Wielgomłyny – leżą nad malowniczą rzeczką Biestrzykówką, dopływem Pilicy. Najstarsze wiadomości historyczne pochodzą z 1369 roku. W XVI wieku były we wsi dwa młyny wodne. W XV w. Wielgomłyny były własnością rodziny Koniecpolskich herbu Pobóg, którzy uposażyli tutejszą parafię i klasztor paulinów. Klasztor zbudowano w latach 1465-66, w XVII wieku rozbudowano go - był to budynek piętrowy, w stylu barokowym. Obecny kościółek zbudowano w miejscu starego drewnianego, pierwotna budowla miała formę gotycką, później została przebudowana w stylu barokowym. Do dziś w kościele zachowało się wiele cennych zabytków i fragmentów architektonicznych (kamienne nadproże z połowy XV wieku, kamienna chrzcielnica z II połowy XV wieku ozdobiona licznymi ornamentami i herbami). Jednym cenniejszych zachowanych dzieł jest Pieta, drewniana rzeźba pochodząca z początków XV wieku. W kościele znajduje się płyta nagrobna Jana Koniecpolskiego i jego synów z końca XV wieku ,oraz portret trumienny na blasze z 1660 roku. Spośród trzech XVIII-wiecznych obrazów znajdujących się w kościele, jeden namalował prawdopodobnie Franciszek Smuglewicz. Obok kościoła w murowanej dzwonnicy z połowy XVIII wieku umieszczone zostały dwa dzwony z połowy XV wieku. Na murze okalającym kościół i klasztor znajdują się tablice upamiętniające rocznice odsieczy wiedeńskiej i odzyskania niepodległości. W ogrodzie klasztornym rośnie ponad 900-letni dąb, pomnik przyrody. Władza ludowa chcąc podważyć wiarę katolicką wymyśliła tzw. „Cud w Wielgomłynach” ponoć na trasie Wielgomłyny-Krzętów nad rzeczką ze stawem /ul.Krzętowska / ukazywała się tzw. „Matka Boska Wielgomłyńska” tysiące ludzi z całej Polski przyjeżdżało, aby doznać cudu. Miejscowość ta stała się sławna na całą Polskę i nie tylko .Walory turystyczne i wypoczynkowe, mikroklimat sosnowych lasów i nadpilicznych łąk przyciągają turystów do Wielgomłyn jak i okolicznych wiosek.

Borowiec - leży na wschód od Wielgomłyn nad Biestrzykówką. Zespół stawów rybnych w tej wsi zagospodarowało Koło Rybackie z Radomska.

Niedośpielin -wieś wcześnie wymieniona w źródłach historycznych (1383 rok), będąca własnością szlachecką i kościelną. Parafia w tej wsi istniała na pewno w 1401 roku, lecz dokładnie nie wiadomo kiedy powstała. Na miejscu pierwotnego kościoła drewnianego z XIV w. wybudowano modrzewiowy kościół p.w. Św. Katarzyny z fundacji rodziny Wężyków – właścicieli Niedośpielina.Kościół ten spalił się w poł.XVIII w. Obecny kościół drewniany jednonawowy wybudował własnym kosztem miejscowy dziedzic Kazimierz Czaplicki, który konstrukcję drewnianą przeniósł z kościoła w pobliskich Stanowiskach. W jego wnętrzu znajdują się trzy XVIII-wieczne ołtarze. Z XVI wieku pochodzi kamienna kropielnica, a w XVIII wieku obok kościoła zbudowano drewnianą dzwonnicę przykrytą namiotowym dachem. Kościół pod wezwaniem świętych Katarzyny i Kazimierza został konsekrowany 22 IX 1776 roku.W otoczeniu kościoła znajduje się kilka ciekawych nagrobków i figur.

Odrowąż - położony jest na wzniesieniu nad stawami. W otoczeniu starodrzewu parkowego stoi drewniany otynkowany dwór z 1851 roku. W parku zachował się pomnikowy okaz cisa o wysokości 13 metrów i obwodzie pnia 190 cm , oraz grupa wspaniałych pomnikowych dębów. Na skraju parku znajduje się stara kapliczka przykryta gontem z drewnianą figura św. Jana Nepomucena. Rodowód tej miejscowości jako siedziby szlacheckiej sięga późnego średniowiecza.

Pratkowice - rozległa wieś na lewym brzegu Pilicy znana była już pod koniec XIV wieku. Na północnym skraju wsi odkryto bardzo interesujące cmentarzysko kultury łużyckiej z epoki brązu (odkryto na nim 86 pochówków ciałopalnych, złożonych do glinianych popielnic).

Rudka - leży u ujścia Biestrzykówki do Pilicy (w 1553 była własnością Rudzkiego), znajdowały się tu niegdyś gorzelnia, cegielnia i dwa młyny. W okolicy wsi znaleziono ślady osadnictwa z początków epoki brązu.

Sokola Góra - była znana już w 1399 roku, położona jest na wzniesieniu dominującym nad okolicą. Zwraca uwagę pięknie położony murowany dwór otoczony parkiem pochodzący z XIX wieku. Jest on jednokondygnacyjny z gankiem wspartym na czterech kolumnach. Po wojnie mieściła się tam szkoła podstawowa, obecnie jest własnością prywatną. Innym ciekawym obiektem jest ruina starej gospody z początku XXw. wybudowana z miejscowego kamienia przy trakcie przedborskim . W Sokolej Górze zachowały się resztki zabudowań podworskich i budynki gorzelni .Miejscowość ta posiada wspaniałe punkty widokowe, z których roztaczają się panoramy Pasma Przedborsko-Małogoskiego , Przedborza i Bąkowej Góry.

Chełmo – to wieś z Górą Chełm(323 m n.p.m., zbudowana z piaskowców kredowych, góruje ok. 120 m ponad okolicą), stanowiącą rezerwat leśno -archeologiczny. Ochronie podlega grodzisko wczesnośredniowieczne pokryte lasem mieszanym. Północna strona góry urywa się pionowym skalnym urwiskiem, pogłębionym w XIX w. przez eksploatację piaskowca. Na szczycie góry w IX – XII w. istniał gród, po którym pozostało grodzisko o średnicy około 40 m. We wczesnym średniowieczu był tu duży ośrodek kultu pogańskiego.
Idąc za opisem Długosza w XV w. (wzgórze) ”ma ono na sobie kościół murowany i siedmioma głębokimi fosami otoczony, fundowany przez Piotrka, komesa ze Skrzynna”. Dziś zbocza góry i grodzisko są porośnięte lasem. Rosną tu trzy zespoły roślinne: grąd, las bukowo-dębowy i bór mieszany. Drzewostan około 180 letni tworzą: dąb szypułkowy i bezszypułkowy, buk, grab, klon zwyczajny, jawor, lipa drobnolistna, świerk, jodła i sosna.
U stóp wzgórza leży wieś Chełmo w której znajduje się kościół parafialny sięgający metryką wieku XIV, obecnie po wielu przebudowach na przestrzeni wieków. Wśród elementów architektonicznych wyposażenia kościoła zwraca uwagę renesansowy nagrobek Jana Leżeńskiego dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa. We wsi znajduje się dwór murowany z XVIII / XIX w. otoczony zabytkowym parkiem – obecnie własność prywatna.

Masłowice – duża wieś będąca siedzibą gminy o charakterze typowo rolniczym, rodowodem swym sięgająca XIV w. W okolicach Masłowic znajdują się źródliska rzeki Luciąży. We wsi znaleźć można kompleks pałacowy z XIXw., z częściowo zachowaną zabudową i zabytkowym założeniem parkowym. Prawie jedną czwartą powierzchni gminy zajmują lasy. Posiada ona zatem duże walory turystyczne. Szczególnie chętnie odwiedzana przez turystów jest wieś Łączkowice. Pięknie położona nad rzeka Pilicą znajduje się w pobliżu zalewu przedborskiego. W miejscowościach Masłowice, Przerąb i Bartodzieje występuje kompleks stawów, z całą charakterystyczną florą i fauną.

Kluczewsko - wieś będąca niegdyś własnością biskupa Turskiego księcia Siewierskiego, który chętnie przyjeżdżał „na letnie mieszkanie”do Kluczewska. Jak tradycja niesie, rezydował tu chwilowo Karol XII król Szwedzki. Znajdują się tu resztki parku o pow. 4 ha prawdopodobnie z końca XVIII w., ze starymi lipami i młodszym drzewostanem złożonym z pospolitych gatunków. Część północna od wsi ma charakter krajobrazowy, a południowa najstarsza przypomina ogrody włoskie. W parku jest budynek wozowni z XVIII w. oraz rządcówka. Znajdują się tu: kościół parafialny p.w. Św. Wawrzyńca murowany z 1797 r., plebania murowana z 1920 r., ruiny dworu murowano-kamiennego z XVIII w. wraz z budynkami podworskimi (wozownia, stodoła, rządcówka) z I poł. XIX w., oraz murowany spichlerz z XVIII/XIX w.

Pilczyca – wieś o średniowiecznym rodowodzie, malowniczo położona nad rzeką Czarną Włoszczowską. Posiada drewniany młyn wodny z 1903 r. z turbiną i urządzeniami młyńskimi. Ciekawe i atrakcyjne krajobrazowo trasy spacerowe wzdłóż rzeki Czarnej w kierunku Pilicy.

Januszewice - znajduje się tam murowany kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. z pocz. XVII w., przebudowany w 1900 r.

Komorniki – wieś z fragmentem zespołu zabudowań podworskich - gorzelnią murowaną, przebudowaną w 1900 r., kapliczką postumentową z wnęką z XIX w. We wsi znajduję się most na rzece Czarnej Włoszczowskiej łączący Komorniki z Rzewuszycami.

Bobrowniki – są tam szczątki parku krajobrazowego, dwór rozebrany, oraz interesująca aleja jesionowo-klonowa.

Oleszno – znajdują się tam założenia przestrzenno-krajobrazowe, relikty dworu z XVI w., oraz park z dworem murowanym i układem wodnym z XVIII/XIX w., opasany fosą, ze śladami założenia regularnego, zabudowania folwarczne murowane z XIXw., rynek, kościół p.w. NMP murowany z 1643-85 wczesnobarokowy z wystrojem wczesnobarokowym, 22 domy i 2 zagrody (domy z drzewa opałowego) oraz cmentarz grzebalny.

Wola Świdzińska - odnaleźć tam można dwór z przeł. XIX w. oraz pozostałość parku z układem naturalistycznym z II połowy XIX i zabudowaniami dworskimi murowanymi, a także 5 domów drewnianych.

Świdno – znaleziono tam ułamki naczyń ceramicznych ręcznie lepionych, pochodzące przeważnie z małych czarek profilowanych i naczyń wtórnie przepalonych, a także ułamki spalonych kości, kultury przeworskiej – okresu wpływów rzymskich. We wsi jest również murowana kapliczka.

Rezerwat Oleszno - rezerwat leśny (1970 r., pow. 31,43 ha), chroni podmokłe lasy o bogatym drzewostanie porastającym rozległe obniżenie w Niecce Zabrodzkiej. Drzewostan budują: olsza czarna i jesion wyniosły(m.in. ok. 150- letnie), dąb szypułkowy, jodła pospolita oraz buk zwyczajny (osiągające nawet 170 lat), klon zwyczajny, k. jawor, grab i wiązy. Występuje tu mozaika łęgu jesionowo-olszowego, grądu niskiego i olsu. W runie tego lasu rosną m.in.: storczyki: listera jajowata, buławnik czerwony, podkolan biały, storczyk plamisty, s. szerokolistny oraz kokoryczka okółkowa, liczydło górskie, widłaki, wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, parzydło leśne i inne. Las jest trudny do przebycia - stwarza wrażenie naturalnego. Na terenie rezerwatu bytują orliki krzykliwe, bociany czarne, brodźce samotne.

Projektowany rezerwat Las Świdziński - rezerwat leśny (234 ha), który ma na celu ochronę wilgotnych lasów z udziałem: olszy czarnej i jesionu wyniosłego (wiele okazów osiągnęło wymiary pomnikowe), klonu, grabu, wiązu, sosny i świerka oraz z bogatą florą zielną. Gniazduje tu chroniony orzeł bielik.

Ewelinów - mogiła powstańców z 1863 r.

Lasocin – we wsi znajdują się pozostałości założenia parkowego i pałacu z ogrodzeniem murowanym z II poł. XIX w. Nieduży park krajobrazowy, otacza ruiny XIX-wiecznego pałacu Niemojewskich, z gęstym zadrzewieniem: lipy, topole, jarząb szwedzki, wiązy, kasztanowce, jesiony ( w tym jesion odm. zwisająca) i miłorząb.

Projektowany rezerwat Ewelinów - rezerwat florystyczny (14 ha), chroni fragment lasu grądowego na podłożu wapiennym. Drzewostan budują: dąb szypułkowy, buk, grab, jesion, lipa drobnolistna. W runie rosną gatunki chronione i rzadkie jak: lilia złotogłów, kruszczyk szerokolistny, orlik pospolity, rutewka orlikolistna, pierwiosnek lekarski, goryczka wąskolistna, g. orzęsiona, bluszcz pospolity, mącznica lekarska i wiele innych.


Stanowiska – niewielki (tylko 3ha, a w tym 0,6 ha wód) dworski park krajobrazowy z XIX w. z dość gęstym drzewostanem i skromnym układem wodnym. W Słowniku Geograficznym (t.XI z 1890) jest wzmianka: Stanowiska - wieś i folwark pow. Konecki, gm. Dobromierz par. Stanowiska, posiada kościół drewniany, szkołę, urząd gminy, 22 dm., 209 mieszkańców. Rodzina Czaplickich posiadała następujące majątki: Łapczyna Wola, Niedośpielin, Dobromierz i Stanowiska. Początkowo mieszkali w Łapczynej Woli, a w 1800 r. rozbudowali dwór w Stanowiskach, gdzie zamieszkali. Następnym właścicielem od 1912 r. był Jan Ireneusz Laskowski. Po wojnie w 1946 r majątek upaństwowiono, a w dworze zamieszkała służba dworska. We wsi również: kościół parafialny p.w. Św. Jakuba murowany z XIV/XV w., przebudowany w XVIII i 1800, na kościele jest zegar słoneczny ; kuźnia murowana kamienna z końca XIX w. (Stanowiska 38, drewniany dom nr 50). Na początku i końcu wsi można zobaczyć dwie słupowe kapliczki z podwójną latarnią z XVII / XVIII w. Kapliczki te w przeszłości wytyczały i zamykały granicę wsi.

Łapczyna Wola – ruiny zboru ariańskiego z XVII w. (powstałego przed 1629 r.), usytuowane na niewielkim wzniesieniu. Zbór został ufundowany przez Bobrownickich. Zbudowano go z piaskowca i wapienia na zaprawie wapiennej. Obiekt ten został opuszczony przed 1754 rokiem, a w latach następnych popadał w ruinę.

Mrowina – na skraju wsi była stanica ZHP działająca do połowy lat 90–tych, z atrakcyjnie położoną plażą nad Pilicą. We wsi znajdował się dwór lecz do naszych czasów nic z tego założenia się nie zachowało. W Kolonii Mrowina znajduje się jedna z piękniejszych figur przydrożnych – kapliczka słupowa zwieńczona figurą św.Jana Nepomucena z poł XVIII w.

Żeleźnica – znajduje się tam murowany kościół parafialny p.w. Św.Mikołaja z 1869-70 r., oraz organistówka drewniana z ok. 1900 r. Na miejscu obecnego kościoła wcześniej stał kościół drewniany z 1617 roku, który uległ spaleniu, zaś przed nim około roku 1511 wybudowano pierwszy kościół parafialny. W sąsiedztwie cmentarza rzymsko – katolickiego jest chałupa wybudowana z drewna opałowego ciętego na „cegły”, ewenement budownictwa nigdzie nie spotykany. Z Żeleźnicą związana jest postać króla Kazimierza Wielkigo. Monarcha ten często przebywał w Przedborzu na zamku, oddając się łowom w Puszczy Pilickiej na grubego zwierza. Król polując na jelenie w okolicy Żeleźnicy nad Czarną Włoszczowską spadł z konia łamiąc sobie lewą nogę, co w dalszej konsekwencji było przyczyną jego śmierci. Według legendy na miejscu upadku postawiono kapliczkę, a potem kościół który stoi do dnia dzisiejszego. Przed kościołem, od strony drogi, z inicjatywy Zespołu Nadpilicznych Parków Krajobrazowych ustawiono pamiątkowy postument związany z tragicznym wypadkiem króla.

Projektowany rezerwat Zabrody – zajmuje najbardziej niedostępny fragment Lasu Świdzińskiego wraz z śródleśnymi polanami. Znajduje się tu cenny drzewostan olchowy z domieszką jesionu.

Rezerwat Czarna Rózga – rezerwat leśny (1996 r., pow. 185,6 ha), chroni on naturalne ekosystemy lasów liściastych z licznymi drzewami pomnikowymi i gatunkami rzadkich roślin zielnych, m.in.: gatunki górskie: widłak wroniec, kokoryczka okółkowa i in.

Góra Krzemyk - ma bardzo duże walory estetyczne oraz niezwykle cenne krajobrazy naturalne z lasami i zaroślami śródpolnymi (czyżniami). W pobliżu występuje regionalna zabudowa oraz nieczynny szyb „relikt” poszukiwania soli (na terenie prywatnym).

Boża Wola - historyczny zespół wiejski, malowniczo położona wieś pośród „sfalowanego” typu krajobrazu Przedborskiego Parku. Ewenementem w skali europejskiej jest okaz leszczyny o obwodzie pnia 168 cm.

Dobromierz – interesujące obiekty na terenie miejscowości to: szczątki parku krajobrazowego o pow. 3,5 ha, w tym wód 1,6 ha (obecnie wyschnięte i zarośnięte), dwór z XVIIIw., ze śladami założenia regularnego (dwór spłonął w 1993 r.) i aleja lipowa (o obwodach od 250 cm do 410 cm, w wieku ok. 200 lat) doprowadzająca do parku. Ponadto znajdują się tu: dom mieszkalny drewniany z końca XIX w. ul.Przedborska 7 oraz młyn – tartak, murowano-kamienny (drewniany z końca XIX w.).

Rączki - znajduje się tam kościół filialny p.w. Św. Trójcy, murowany z 1864-1865; brama, dzwonnica z 1865 r.; ruina dworu z XIX w.; zabudowania podworskie (obora, stajnia i wozownia murowana kamienno-drewn. z I poł. XIX w.) park krajobrazowy z poł. XIX w., o pow. 2,5 ha, stary drzewostan składa się z miejscowych gatunków, na niewielkim cieku jest tam też zarośnięty staw o pow. 0,2 ha. Pierwsza wzmianka w pamiętnikach Paska, mówi że w 1672 ożenił się on z wdową Łęcką, właścicielką Rączek. W Słowniku Geograficznym (t.XI, a XVI w/w) piszą Ranczki, Raczków, wieś i dobra nad rzeką, na wybrzeżach, której znajduje się na obszarze dóbr 8 małych jezior i 6 stawów. Pokłady torfu i kamienia wapiennego. We wsi szkoła początkowa. Za czasów Stanisława Augusta poszukiwano tu soli, lecz bez skutków. Na początku XVI w., Rączki są osadą przeważnie leśną i nadrzeczną. Hodowla pszczół, rybołóstwo i pasterstwo stanowią główne gałęzie przemysłu okolic nadpilickich. 18 lipca 1809 r. - właścicielem majątku Rączki został Stanisław Florian Aleksander Karwosiecki, następnym właścicielem został Stanisław Kłosowski, kolejnymi właścicielami byli Alfons Grabowski, Stefan Grabowski (syn Alfonsa), a od 12.09.1939 syn Stefana Tadeusz, który w 1945 r. przekazuje majątek na Skarb Państwa. W okresie II wojny światowej ukrywał się tu m. in. ksiądz Czesław Klimuszko, który miał wizję, że z dworu nic nie pozostanie (informacja ustna Wirgiliusz Gołąbek).

Projektowany rezerwat Struga - rezerwat rzeczny, (26,30 ha) obejmuje dolinę strumienia Młyńska Struga, który w górnym odcinku przepływa przez tereny leśne z dominacją boru mieszanego. Dno wąskiej doliny porasta łęg olszowo-jesionowy. W wodzie strumyka, w miejscach wysięków rozwijają się obficie źródliskowe zbiorowiska mchów i wątrobowców. W wodach Strugi żyją m.in.: pstrąg potokowy, rak rzeczny i kiełż zdrojowy, które są bioindykatorami czystości.

Rezerwat Bukowa Góra – rezerwat leśny (1959 r. pow. 34,8 ha), chroni naturalne zbiorowiska leśne, w tym unikalną w Polsce Środkowej ciepłolubną buczynę storczykową oraz żyzną buczynę sudecką. Jest to reliktowy płat naturalnego lasu bukowego na podłożu węglanowym, posiada on duże walory krajobrazowe, wyróżnia się od otaczających go lasów i terenów bezleśnych Pasma Przedborsko-Małogoskiego. Rośnie tu wiele gatunków rzadkich i chronionych jak: pluskwica europejska, wyka grochowata, lilia złotogłów, zawilec wielkokwiatowy, wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, orlik pospolity, naparstnica zwyczajna, głowienka wielkokwiatowa, oraz storczyki gnieźnik leśny, żłobik koralowy, kruszczyk szerokolistny, k. rdzawoczerwony, buławnik czerwony, b. wielkokwiatowy, obuwik pospolity.

Rezerwat Murawy Dobromierskie - rezerwat stepowy (1989 r. pow. 36,29 ha), chroni nawapienne murawy i zarośla kserotermiczne z unikalną florą i fauną. Leży on na południowym stoku góry, zbudowanej z górnojurajskich wapieni płytowych i oolitowych. Obszar ten po II wojnie światowej był użytkowany rolniczo, a następnie porzucony, wytworzyły się na nim ciepłolubne, barwne i wonne zbiorowiska roślinne z dominacją: róż, tarniny, ligustru oraz trawiaste murawy stepowe. Rezerwat stanowi najbogatsze skupisko roślin stepowych w północnej części Wyżyny Małopolskiej. Stwierdzono występowanie tu 320 gatunków roślin naczyniowych i 10 gatunków mszaków. Rosną tu rzadkie gatunki kserotermiczne i gatunki podlegające ochronie jak: wiśnia karłowata, pluskwica europejska, orlik pospolity, zawilec wielkokwiatowy (największe stanowisko w Polsce Środkowej), dziewięćsił bezłodygowy, aster gawędka (największe stanowisko w Polsce Środkowej), kruszczyk szerokolistny, pierwiosnek lekarski, oman wierzbolistny, okrzyn szerokolistny, koniczyna długokłosowa, lepnica wąskopłatkowa, włóczydło polne, macierzanka pannońska, naparstnica zwyczajna i in. W części rezerwatu gdzie zarośla zostały wycięte, murawa uległa regeneracji i obecnie przedstawia niezwykle barwny „step” z jałowcami.

Góra Krzemycza - posiada niezwykle cenne fragmenty krajobrazu naturalnego z lasami i zaroślami śródpolnymi. Wzgórze to zbudowane jest z piaskowców kredowych, występuje tu mozaika cennych przyrodniczo typów siedliskowych lasu. Jest tu obszar źródliskowy rzeczki Rybnicy.

Projektowany rezerwat Grądy Góry Kozłowej – rezerwat (150 ha) projektuje się w celu ochrony lasu grądowego na południowo-wschodnim stoku Góry Kozłowej. Pod szczytem widoczne są wysięki wody, źródełko.

Góra Kozłowa - (336 m n.p.m.) ma niezwykle cenne fragmenty krajobrazu naturalnego z lasami i zaroślami śródpolnymi. Na tym obszarze występuje największe w Polsce Środkowej stanowisko gatunków chronionych jak: paprotka zwyczajna i widłak spłaszczony oraz widłak goździsty, naparstnica zwyczajna, kopytnik pospolity, kruszyna, kalina i wiele innych.

Góra Fajna Ryba – nazwa wzgórza pochodzi od nazwiska przedwojennego właściciela – Fajna Ryba. Wzgórze najlepiej jest widoczne z szosy Przedbórz – Kielce oraz z Gór Mokrych. Góra posiada wysokość 347 m. n.p.m. i jest największym wzniesieniem ziemi piotrkowskiej (byłego województwa piotrkowskiego). Wzgórze jest porośnięte lasem sosnowym z domieszką buka, jodły, świerka. Poprzez luki w drzewostanie , ze szczytu rozpościera się widok na panoramę Gór Mokrych i część kielecką Przedborskiego Parku Krajobrazowego.

Góry Mokre – duża wieś w centrum Przedborskiego Parku Krajobrazowego , doskonała baza wypadowa i punkt zborny dla wycieczek i rajdów po parku krajobrazowym. We wsi kilka cennych kapliczek i krzyży przydrożnych. Na uwagę zasługuje duży dworzec autobusowy mający połączenia liniowe z wieloma miejscowościami w Polsce.

Rezerwat Piskorzeniec - rezerwat torfowiskowo-leśny (powołany 1990 r., na pow. 409 ha), chroni naturalne ekosystemy torfowiskowe, oraz bagienne lasy olszowo-brzozowe i bory bagienne z licznymi chronionymi, oraz rzadkimi gatunkami roślin i zwierząt. W skład rezerwatu wchodzi również zbiornik wodny, oraz zarośnięty szuwarami staw i kompleks bagien. Aktualnie torfowisko zarasta w bardzo szybkim tempie, co jest spowodowane zakłóceniem warunków wodnych torfowiska. Giną cenne gatunki takie jak: rosiczki, bagnica torfowa, wierzba borówkolistna, wolffia bezkorzeniowa (najmniejsza roślina kwiatowa świata), salwinia pływająca i in. W rezerwacie występuje: 10 gatunków płazów, 5 gatunków gadów, 110 gatunków ptaków (98 ma tutaj swoje miejsca lęgowe). Spośród ssaków dużą atrakcję stanowią bobry i łosie.

Projektowany rezerwat Piskorzeniec I - rezerwat torfowiskowy (51,5 ha), stanowi rozszerzenie istniejącego rezerwatu Piskorzeniec rozpościera się w kierunku wschodnim i obejmuje siedliska leśne o dużym stopniu uwilgocenia. Drzewostan buduje olsza i jodła (naturalnie odnawiająca się).

Ruda Pilczycka – wpisany do rejestru zabytków, zniszczony park krajobrazowy z końca XIX w. w zespole pałacowym ze stuletnim drzewostanem. Od ściany lasu rośnie (przecięta CMK) unikalna aleja z orzecha czarnego. Prowadzi ona do parku w Rudzie Pilczyckiej i dalej do Pilczycy (wymaga nasadzeń uzupełniających). Ponadto znajduje się tu ruina kapliczki św. Jana Nepomucena z XIX w., pałac w zespole dworsko pałacowym, k. XIX w, zespół folwarczny: czworak, stodoła, spichlerz, budynek gospodarczy, młyn murowany k. XIX w.

Projektowany rezerwat Jodły Pilczyckie – teren obejmuje płn.-wsch. część Uroczyska Piskorzeniec z dobrze zachowanym płatem wyżynnego boru jodłowego.

Projektowany rezerwat Czarna Smuga - rezerwat torfowiskowy, (65,44 ha), leży w dolinie cieku z licznymi źródliskami, wysiękami i torfowiskami. Torfowisko w przeszłości było eksploatowane, aktualnie obserwujemy tu sukcesję roślinności krzewiastej i drzewiastej.

Góra Lesiaka – wapienne wzgórze na północ od wsi Brzostek-Policzko o wysokości 267,7 m.n.p.m. Wspaniały punkt widokowy na dolinę Pilicy, pasmo Gór Mokrych oraz Przedbórz. Wzgórze jest własnością prywatną, a nazwa pochodzi od nazwiska właściciela gruntu. Na wzgórzu porośniętym murawą kserotermiczną rośnie wiele cennych gatunków roślin, min.: przetacznik pagórkowaty, czosnek skalny, goryczka orzęsiona.

Przedbórz - miasto w pow. radomszczańskim w województwie łódzkim (niespełna 5 tys. mieszkańców), położone w dolinie Pilicy. Pierwsza wzmianka w 1136 (Bulla Gnieźnieńska). Ośrodek usługowy nad Pilicą położony na południowym wschodzie od Piotrkowa Trybunalskiego, na skraju Pasma Przeborsko – Małogoskiego oraz Wzgórz Radomszańskich, leżących na lewym brzegu Pilicy. Był osadą targowa położona u przeprawy przez Pilicę, na granicy Małopolski i Wielkopolski. Kazimierz Wielki wzniósł tu zamek, a Władysław Jagiełło nadał osadzie w 1405 roku prawa miejskie magdeburskie. Miasto rozwijało się jako ośrodek handlu i rzemiosła, przy szlaku z Wielkopolski do Sandomierza i na Ruś. Zniszczone podczas najazdu szwedzkiego, podniosło się z upadku dopiero w XIX wieku. 29.07.1423r. Władysław Jagiełło, w czasie pobytu w Przedborzu, nadał ówczesnej wsi Lodzia prawa miejskie magdeburskie. Do rozbiorów Przedbórz był siedzibą starostwa niegrodzkiego w województwie sandomierskim. W 1795 roku znalazł się pod zaborem austriackim, w latach 1809 – 15 był w Księstwie Warszawskim, później w Królestwie Polskim. W 1827 roku powstała tam manufaktura włókiennicza, przekształcona później w fabrykę sukna, która istniała do początku XX wieku.
W okresie międzywojennym miasto było lokalnym ośrodkiem handlowo – usługowym. Zniszczone podczas II wojny światowej w 70%, utraciło przeszło połowę mieszkańców, w tym całą ludność żydowską.
Do 1975 roku Przedbórz leżał w granicach województwa kieleckiego, w latach 1975 – 98 w województwie piotrkowskim, a obecnie w województwie łódzkim.
Stare miasto znajduje się na niewielkim wzniesieniu na prawym brzegu rzeki. Ośrodkiem założenia miejskiego jest pochyły rynek z późnoklasycystycznym ratuszem z lat 1820 - 30 i zabytkowymi domami z XVIII i XIX wieku. Kościół parafii św. Aleksego, wzniesiony w 1241 roku, był w VII i XIX wieku odbudowywany po zniszczeniach i przebudowywany. Obecnie przeważają elementy baroku, z pierwotnej gotyckiej budowli zachowała się tylko wieża i część murów. W północnej części starego miasta, nad Pilicą, są pozostałości zamku królewskiego, pochodzące z XIV wieku, podobnie jak zachowane we fragmentach mury miejskie. Na lewym brzegu Pilicy znajduje się przedmieście Widoma z głównym traktem handlowym – ulicą Radomszczańską. Przedborski park miejski z pocz. XX w., znajdujący się na lewym brzegu Pilicy, zawiera stare lipy, brzozy, klony, sosny wejmutki, zaś na prawym brzegu znajduje się część parku z licznymi krzewami ozdobnymi m.in.: złotokap, rokitnik, głóg.
Ważna jest funkcja kulturalna miasta, jest tu Społeczne Muzeum Ludowe ze zbiorami etnograficznymi. Odbywają się imprezy: Międzynarodowy Festiwal Poezji Marii Konopnickiej, konkursy piosenki i przyśpiewki ludowej, poetyckie i pamiętnikarskie. Od 1988 roku miasto jest siedziba dyrekcji Przedborskiego Parku Krajobrazowego.
Przedbórz – Majowa Góra - znajduje się 2 km na północny zachód od centrum miasta na lewym brzegu Pilicy, zwana niekiedy Górą Marzanny, wys. 232,5 m n.p.m., stanowiąca naturalny amfiteatr po kamieniołomie. Ze szczytu góry widoczna jest piękna panorama Przedborza, doliny Pilicy oraz wzgórz Pasma Przedborskiego i Góry Chełm. Majowa Góra to jedno z największych odsłonięć serii piaskowców kredowych o zabarwieniach szaro-zielonym i różowo-ceglasto-czerwonym. Znajduje się tu początek Gór Świętokrzyskich, jest to ich południowo-zachodnie mezozoiczne obramowanie. Na szczycie wzgórz hitlerowcy w czasie II wojny światowej wybudowali bunkry. Pozostał tylko jeden, a drugi można zobaczyć na polach w kierunku Bąkowej Góry.

Nadpiliczne Parki Krajobrazowe
Przedborski Park Krajobrazowy Sulejowski Park Krajobrazowy Spalski Park Krajobrazowy

Znajdź nas
Łódzkie promuje